Danışanlarımızdan sıkça duyduğumuz cümlelerden biri şudur: "Yapmam gerektiğini biliyorum ama bir türlü başlayamıyorum." Bu cümle, dışarıdan bakıldığında tembellik gibi görünebilir. Ancak psikoloji bilimi bize bunun çok daha derin ve nörolojik temelleri olan bir durum olduğunu gösteriyor. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan bireyler, motivasyon konusunda benzersiz zorluklarla karşılaşırlar ve bu zorluklar kesinlikle irade eksikliğiyle açıklanamaz.
DEHB, nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu bozukluğa sahip kişilerin en büyük mücadelelerinden biri, "yürütücü işlevler" olarak adlandırılan beyin fonksiyonlarındaki farklılıklardır. Yürütücü işlevler; bir göreve başlama, onu organize etme, sürdürme ve tamamlama becerilerini kapsar.
DEHB'de motivasyon sorunlarının temel nedenleri şunlardır:
- Dopamin sistemi farklılıkları: DEHB'li bireylerin beyninde dopamin dengesizliği bulunur. Bu nedenle "sıkıcı" veya "tekrarlayıcı" görevlerde motivasyon sağlamak son derece güçleşir.
- DEHB felci (paralizi): Büyük bir görevle karşılaşıldığında nereden başlayacağını bilememe, adeta donup kalma hali yaşanır.
- Tutarsızlık paradoksu: DEHB'li bireyler ilgi çekici bir konuda saatlerce odaklanabilirken, rutin işlerde beş dakika bile dayanamayabilirler.
- Zaman algısı bozukluğu: DEHB'li kişiler zamanı farklı algılarlar. Bu da erteleme davranışını besler.
En üzücü boyutlardan biri ise DEHB'li bireylerin bu etiketleri içselleştirmesidir. Yıllarca "tembel", "dikkatsiz", "sorumsuz" gibi sıfatlarla tanımlanan bir kişi, zamanla kendini gerçekten öyle görmeye başlar.
Motivasyon sorunlarıyla başa çıkmak için neler yapılabilir?
- Görevleri küçük parçalara bölün
- Zamanlayıcı tekniğini kullanın: "Sadece 10 dakika çalışacağım" demek, beynin direncini azaltır
- Hemen ödüllendirin: Küçük bir adımı tamamladığınızda kendinize küçük bir ödül verin
- Hareket edin: Fiziksel aktivite, dopamin seviyelerini doğal yollarla artırır
- Rutinler oluşturun: Günlük planlayıcılar ve hatırlatıcılar organize olmaya yardımcı olur
- Profesyonel destek alın: DEHB tanısı ve tedavisi uzman eşliğinde yürütülmelidir
Unutmayın, DEHB bir karakter kusuru değildir. Beynin farklı çalışma biçimidir. Doğru destek ve stratejilerle DEHB'li bireyler potansiyellerini tam olarak ortaya koyabilirler.
Pozitif Akademi Psikolojik Danışmanlık ve Eğitim Merkezi olarak Samsun'da, DEHB değerlendirmesi ve bireysel danışmanlık hizmeti sunuyoruz. Randevu almak veya bilgi edinmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
